kFINtesencja tego, co fińskie - strona o Finlandii i języku fińskim


 

Start Kompendium Historia Historia pieniądza
piątek, 19 grudnia 2014
Historia pieniądza w Finlandii PDF Drukuj Email
Wpisany przez Aleksandra Wojtas   
Czwartek, 27 Marzec 2008 22:54
Zanim wprowadzono pieniądze
Obszary obecnej Finlandii były zamieszkiwane już w Epoce Brązu, wówczas podobnie jak i w innych rejonach świata nie było środków płatniczych, zaś ludzie wymieniali między sobą potrzebne im towary. Epoka Żelaza (ok. 500 p.n.e.) przyniosła zmianę. Wówczas aby porównywać wartości wymienianych dóbr, zaczęto na obszarze Finlandii używać skór wiewiórek. Z tego też okresu wywodzi się fińskie słowo „raha”, które pierwotnie oznaczało po prostu futro z wiewiórki.
W średniowieczu system płatności w tym rejonie opierał się nadal na wymianie towarów i również w tej postaci płacono podatki.

Pod szwedzkimi rządami
Znaczące zmiany pojawiły się dopiero ok. roku 1449, kiedy to Finlandia, jako część szwedzkiego mocarstwa przyjęła system monetarny oparty na srebrze. W XV w. W mennicy w Turku (ówczesnej stolicy Finlandii) wybijano srebrne monety – örtugs-y, a także penning-i o mniejszym nominale. W roku 1534 Gustaw I Waza wprowadził walutę zwana „daler”, która później stała się narodową walutą szwedzką. Niedobór srebra w tym okresie, a także odkrycie dużych złóż miedzi w XVII wieku spowodowały, że monety były wybijane właśnie z tego metalu. Te największe, zwane „talerzami” ważyły blisko 20 kilogramów. Duże rozmiary i waga środków płatniczych doprowadziły do znaczących zmian w systemie płatniczym. W miejsce monet pojawiły się papierowe banknoty.
Banknoty wypuszczone w 1661 roku przez bank w Sztokholmie (Stockholms Banco) były pierwszymi tego typu na skalę europejską. Niestety, zbyt duża ilość wydanych banknotów doprowadziła w ciągu 7 lat tę instytucję do bankructwa.
W 1668 roku założono na jej miejsce Bank Dóbr Królestwa (fi. Valtakunnan Pankki,'), z którego później rozwinął się Bank Szwedzki (Sveriges Riksbank).
W 1776 roku Gustaw III przeprowadził na terenie swojego królestwa, w tym również na obszarze Finlandii, reformę monetarną. Dotychczasową walutę zastąpiono tzw. „riksi”, które dzieliły się na 48 miedzianych monet zwanych „skilling”, a każda z nich z kolei była równowartością dwunastu „runstyckes”.


Fragment banknotu z czasów zaboru szwedzkiego.
W zaborze rosyjskim
Separacja Finlandii od Szwecji i wcielenie jej do Rosji w 1809 roku przyniosły kolejne zmiany w systemie monetarnym. Podczas obrad sejmu w Porvoo ustanowiono założenie pierwszego fińskiego banku. I tak na mocy podpisanego tam dekretu w grudniu 1811 roku powstał Urząd Wymiany, Pożyczek i Depozytów Wielkiego Księstwa Finlandii (fi. Suomen Suuriruatinaskunnan Lina Ja Panttitoimisto) pod patronatem sejmu, a później senatu. Obecnie instytucja ta znana jest jako Bank Finlandii (fi. Suomen Pankki).

W momencie założenia bank ten nie posiadał uprawnień banku centralnego, a jego głównym zadaniem w pierwszych latach istnienia było wycofanie szwedzkiej waluty z obiegu i zamiana jej na rosyjskie ruble. Zadanie to nie było jednak proste, gdyż Finlandia miała nadwyżkę w eksporcie towarów do Szwecji, a to powodowało duże wahania wartości szwedzkiego riksdaler’a na niekorzyść rosyjskiego rubla.
Jednak ostatecznie ok. roku 1842, głównie dzięki zasługom L.G. von Haartmana, fińskiego ministra finansów, udało się zakończyć tę reformę. Szwedzkie banknoty i monety zebrano, a następnie wywieziono do Szwecji, gdzie zostały wymienione na srebro, a to z kolei przywieziono z powrotem do Finlandii.
Wojna Krymska (1853-1855) doprowadziła w Rosji do upadku systemu monetarnego opartego na srebrze. W obawie przed kolejnymi problemami i z chęci stabilizacji systemu monetarnego w Finlandii, fińskie władze postanowiły po raz pierwszy w historii wprowadzić swój własny system monetarny.

Powstanie fińskiej waluty
W kwietniu 1860 roku narodziła się pierwsza narodowa waluta Finlandii – „markka” (FIM,'), której wartość ówcześnie szacowano na jedną czwartą rubla. Jednakże Finlandia nadal była zależna od Rosji i wprowadzenie fińskiej marki nie było równoważne z wycofaniem rubla.


Pierwsza fińska markka.

Aby ustabilizować fińska gospodarkę konieczne było pozostawienie tylko jednego oficjalnego środka płatniczego. Udało się to 1.II.1865 roku, kiedy to marka stała się jedyną oficjalną walutą, a jej wartość została oparta na srebrze. Tym samym Bank Finlandii uwolnił się spod wpływów rosyjskiego mocarstwa.

W latach 70-tych XIX wieku, na skutek spadku ceny srebra, wartość fińskiej waluty zaczęła słabnąć. Jako rozwiązanie tego problemu wybrano przejście w lipcu 1878 roku na system monetarny oparty na złocie. Wartość 1 marki była wówczas równa dokładnie wartości jednego franka francuskiego.

W roku 1875 stworzono prawne podstawy funkcjonowania Narodowego Banku Finlandii. Jego głównym celem było utrzymywanie stabilności i bezpieczeństwa systemu monetarnego oraz wspieranie i ułatwianie obiegu pieniędzy w kraju. Co ciekawe, to sformułowanie celów Fińskiego Banku Narodowego nie zostało zmienione aż do lat 90-tych XX wieku.

Niepodległość
Pierwsza wojna światowa przyniosła wiele problemów krajom europejskim oraz zaburzyła ich równowagę finansową. Dla Finlandii jej koniec był czymś więcej, niż tylko zakończeniem walki. 6 grudnia 1917 roku Finlandia odzyskała niepodległość.
Wówczas bank narodowy Finlandii liczył sobie więcej niż 105 lat. Finlandii, jak i innym krajom I wojna światowa wyrządziła wiele strat, a późniejsza odbudowa państwa była przyczyną dużej inflacji w latach 1918-20. Wówczas Fiński Bank Narodowy został zmuszony do udzielania rządowi olbrzymich pożyczek. Do roku 1923 fińska marka była stabilna, jednak jej wartość wynosiła zaledwie jedną dziesiątą wartości sprzed wybuchu wojny. W roku 1926 ponownie oparto markę o złoty system monetarny, z którego Finlandia musiała zrezygnować podczas wojny. Silny wpływ Narodowego Banku na politykę gospodarczą Finlandii był dziełem Risto Ryti’a, który był jego gubernatorem przez wiele lat. Ryti objął to stanowisko w 1924 roku w wielu zaledwie 35 lat.


Risto Ryti (1889-1956)

Mimo młodego wieku szybko zyskał uznanie wśród kręgu finansistów, głównie za sprawą przywrócenia marki do złotego standardu oraz zarządzania polityką monetarną podczas kryzysu ekonomicznego w latach 30-tych. Dowodem na to, jakim zaufaniem był darzony może być fakt, że w latach 1939-40 pełnił funkcję premiera, a potem został wybrany na prezydenta. Zrzekając się tego stanowiska w 1944 został członkiem Zarządu Banku Finlandii. Jednak nie na długo, gdyż w 1945 został aresztowany i skazany na 10 lat ciężkich robót jako współwinny przystąpienia Finlandii do II wojny światowej po stronie III Rzeszy.

Wielki kryzys ekonomiczny w latach 30-tych XX wieku nie ominął także Finlandii. Zła kondycja gospodarcza zmusiła Finlandię, jak i inne państwa, do przejścia w 1933 roku na system monetarny oparty na funtach szterlingach. Sytuacja ekonomiczna powodowała spadek cen i wzrost wartości pieniądza (tzw. deflację). Dlatego też polityka monetarna prowadzona w tamtym okresie wzbudzała dużą krytykę, szczególnie wśród rolników. Jednakże pod koniec lat 30-tych rozpoczął się gwałtowny wzrost ekonomiczny. Wraz z wybuchem II wojny światowej, jesienią 1939 roku, stworzono rozległy system wymiany walut oraz kontroli rynków finansowych. Zostało również wprowadzonych wiele środków zapobiegawczych, aby uniknąć kolejnego kryzysu. Na przykład, aby finansowo wspomóc swój kraj, Finowie zmuszani byli do oddawania przedmiotów zrobionych ze złota, a także do wykupywania „wojennych obligacji” (fi. sotaobligaatot). Rząd finansował przedsięwzięcia wojenne pożyczając środki z Narodowego Banku Finlandii. Spowodowało to wzrost liczby banknotów będących w obiegu, a to w efekcie doprowadziło do znacznej inflacji, która trwała jeszcze w latach powojennych.

Okres powojenny
Aby okiełznać inflację i znów wprowadzić do obiegu gromadzone przez Finów w domach pieniądze w roku 1945 rząd Finlandii uciekł się do tzw. „strzyżenia banknotów”. Polegało to na tym, że banknoty o dużych nominałach były przecinane w połowie i tylko ich lewa część pozostawała w obiegu jako oficjalny środek płatniczy. Przy czym wartość takiego obstrzyżonego banknotu była równa połowie oryginalnej wartości. Operacja ta była bardzo dobrym i skutecznym rozwiązaniem ekonomicznym, jednakże wywołała duże oburzenie i niesmak wśród Finów.

Wprowadzony w czasie wojny przez fiński bank, system kontroli, przez fiński bank, wymiany walut nie miał w latach 40-tych większego znaczenia. Praktycznie ludzie korzystali z niego tylko wymieniając pieniądze na potrzeby swoich zagranicznych podróży. Sytuacja uległa zmianie dopiero w roku 1958, kiedy to fińska marka stała się walutą wymienną w innych państwach.

W 1948 roku Finlandia przystąpiła do Międzynarodowego Funduszu Walutowego (ang. International Monetary Fund).
Oprócz rynków walutowych, także rynki finansowe podlegały w Finlandii regulacji aż do późnych lat 80-tych. Polityka regulacji stopy procentowej odgrywała centralną rolę w prowadzonej polityce pieniężnej. Oprocentowanie kredytów i depozytów było utrzymywane na sztucznie zaniżonym poziomie i rzadko następowały w nim zmiany. Celem takiej polityki była stymulacja wzrostu gospodarczego.

Z powodu restrykcyjnej polityki stopy procentowej Narodowy Bank Finlandii zaczął stosować nowe instrumenty polityki pieniężnej umożliwiające kontrolę podaży pieniądza. Brak efektywnej polityki stopy procentowej uniemożliwił prowadzenie polityki pieniężnej pozwalającej walczyć z inflacją, która zmniejszała konkurencyjność fińskiego eksportu. Z tego powodu marka musiała być kilkukrotnie dewaluowana. W 1991 roku Finlandię dotknął ekonomiczny kryzys, który doprowadził następnie do głębokiej recesji. Kryzys ten był spowodowany niekorzystnym wzrostem ilości pożyczek bankowych oraz zagranicznym zadłużeniem narastającym już od połowy lat 80-tych, a także niespodziewanym upadkiem exportu do Rosji. Wzrosło tym samym bezrobocie i deficyt budżetowy.

Kryzys ekonomiczny wpłynął także na sektor bankowy. Bezprecedensowa ilość zaciąganych w bankach pożyczek zaczęła zagrażać stabilności sektora bankowego. Jednak rząd i Narodowy Bank Finlandii wkroczyły wtedy z pomocą i wsparły sektor bankowy sumą 50 milionów marek.

W efekcie wybuchu kryzysu w latach 90-tych, Narodowy Bank Finlandii przejął trzeci co do wielkości komercyjny bank w tym kraju - Skopbank Ltd.
W czasie kryzysu ekonomicznego wystąpił również kryzys walutowy. Aby przeciwdziałać skutkom tego kryzysu próbowano różnych środków, aby zaufanie do marki nie spadło. I tak wiosną 1991 roku związano kurs marki z ECU, czyli Europejską Jednostką Monetarną. Wraz z pogarszaniem się sytuacji ekonomicznej spadało jednak zaufanie do marki i jej wartość słabła. Doprowadziło to do konieczności jej dewaluacji jesienią 1991 roku. We wrześniu 1992 roku kurs marki został uwolniony. Finlandia zaczęła prowadzić politykę kursu płynnego, zaś Narodowy Bank Finlandii jako cel ustanowił sobie, aby utrzymać inflację na poziomie 2%. Kurs marki stabilizował się, co było konsekwencją prowadzenia surowych zasad polityki monetarnej. Przygotowując się do członkostwa w Unii Europejskiej, a w dalszej perspektywie do przyjęcia wspólnej europejskiej waluty, w 1996 roku Finlandia weszła do Europejskiego Systemu Walutowego, zaś marka została wprowadzona do Mechanizmu Kursów Walutowych (ERM).

Unia Europejska

16.10.1994 odbyło się w Finlandii referendum, w którym Finowie większością głosów zadecydowali o przystąpieniu ich kraju do Unii Europejskiej.


Karta do głosowania podczas referendum w sprawie przystąpienia do UE.

Oficjalnie 1.01.1995 roku Finlandia wraz z Austrią i Szwecją stały się nowymi członkami Unii. Wejście do Unii oznaczało dla Finlandii przystąpienie do Europejskiego Systemu Banków Centralnych (ESCB).
Europejski System Banków Centralnych składa się z Europejskiego Banku Centralnego (ECB) oraz Narodowych Banków Centralnych (NCBs) w krajach członkowskich. Narodowy Bank Finlandii jest jednym z takich banków.
1.01.1999 roku powstała Unia Gospodarczo-Walutowa, do której przystąpiły wszystkie państwa Unii Europejskiej za wyjątkiem Danii, Wielkiej Brytanii, Grecji (przystąpiła od 1.01.2000) i Szwecji. Jest to przełomowa data, gdyż uważa się ja także za narodziny Euro. Zastąpiło ono dotychczasowe ECU i choć nadal było walutą występującą wyłącznie w obrocie bezgotówkowym, to do wprowadzenia go jako waluty obiegowej było już coraz bliżej.

1.01.2002 roku euro zostało oficjalnie wprowadzone do obiegu. Co ciekawe Finlandia i Grecja były pierwszymi krajami w których to nastąpiło, a to ze wzglądu na różnicę stref czasowych. Po dwóch miesiącach od tej daty fińska marka przestała już być oficjalną walutą i wycofano ją z obiegu. Jednak do 29.02.2012 roku można jeszcze wymienić marki w bankach.
Wymiana pieniędzy na euro przebiegała w Finlandii wyjątkowo płynnie. Uznaje się, że pod koniec stycznia 2002 roku już 95% transakcji gotówkowych i niemal 100% sprzedaży w automatach dokonywanych było właśnie w euro. Finlandia była jednym z pierwszych krajów, w których najszybciej zakończono wymianę.
Co ciekawe, w Finlandii wszystkie ceny zaokrąglane są do 5 euro centów, a monety 2 i 1 centowe, choć są legalną walutą, nie są używane. W obrocie detalicznym sprzedawca może odmówić ich przyjęcia, chyba że zadeklarował inaczej.
Jednak w Finlandii w porównaniu do innych krajów strefy euro gotówka używana jest znacznie rzadziej. Znaczna cześć transakcji opiera się na obrocie bezgotówkowym.

Poniższa ilustracja przedstawia strukturę procentową koszyka inflacji w Finlandii. Jest to przejrzysty schemat ilustrujący wzrost cen jakich elementów składających się na ogół wydatków przeciętnego obywatela ma największy wpływ na wzrost inflacji.


Praca powstała na podstawie:
- Materiałów, zdjęć i notatek zdobytych podczas wizyty w Muzeum Narodowego Banku Finlandii
- Notatek zrobionych podczas wizyty na wystawie historii fińskich pieniędzy w Narodowym Muzeum Finlandii w Helsinkach
- Informacji ze strony Narodowego Banku Fińskiego

Aleksandra Wojtas

Zmieniony: Środa, 23 Kwiecień 2008 20:10
 

Forum Forum
linki fińskie Linki
Pogoda w Finlandii Pogoda w Finlandii
Typowanie fińskich skoków Typowanie skoków
Słownik polsko-fiński Słownik polsko-fiński

O Aurinko O nas
Kontakt Kontakt

 

Copyright © 2014 Aurinko - Finlandia i język fiński
aurinko.net.pl | Kontakt | Forum | Mapa witryny