Stary mądry Väinämöinen,
Skoro go ochota wzieła,
Sam zabiera sie do dzieła:
Dźwięk wydobył z rybiej ości
Ku wiekuistej radości.
Skąd skorupę ma kantele?
Z ogromnej szczęki szczupaka;
Na jalich kołkach są struny?
Na szczupaka kłach zjeżonych;
Zasię same struny z czego?
Z włosia wałacha Hiisiego.
Tak oto Väinämöinen, wielki wieszcz i zaklinacz stworzył pierwsze kantele. Inni również próbowali grać na tymże instrumencie, jednakże tylko stary mądry Väinämöinen potrafił oczarować całe stworzenie swoją grą.
|
Kantele razem z pieśniami ludowymi, (na których oparta jest Kalevala) są symbolem pradawnej fińskiej kultury. Od 19ego wieku kantele uznano za imstrument narodowy Finów.
Niektóre badania wskazują na to, że kantele ma tysiącletnią historię, podczas gdy inne bazujące na zapożyczeniach słów i poezji zakładają 2 bądź 3 tysięczną historię tego instrumentu. Pierwsze zapiski i wzmianki pochodzą z 16 wieku, a bardziej szczegółowe opisy datuje się na 18 wiek. Dopiero w 19 wieku kantele uznano za symbol fińskiej kultury.
Wśród ludów żyjących nad Morzem Bałtyckim istniały instrumenty pokrewne takie jak: kokle (Łotwa,'), kankles (Litwa,'), kannel (Estonia).
|
 Väinämöinen Roberta Stigella z 1888 roku przy Vanha Ylioppilastalo (stary akademik) w Helsinkach trzyma pierwsze kantele wykonane ze szczęki szczupaka. fot. Vladimir Menkov /Wikimedia Commons / GNU FDL
|
|
Pierwsze modele kantele były wydrążane z pojedyńczego kawałka drewna, (z sosny, olchy lub świerku) z dopasowywanym oddzielnym wiekiem.
Te instrumenty z reguły miały pięć strun, jednak od 18 wieku, największe wydrążane kantele miały od ośmiu do dwunastu, a czasem nawet więcej strun. Struny były robione ze splecionego końskiego włosia; później zostały zastąpione miedzianymi i stalowymi. Z upływem czasu liczba strun zwiększała się, aby na koniec wieku 19ego osiągnąć wartość od 20 do 30 strun. Instrument strojony był do skali diatonicznej - durowej bądź molowej, zależnie od stroju struny środkowej.
Grający na kantele trzyma instrument na kolanach bądź na stole, krótszą stroną do siebie. Metody uderzania w struny różniły się między sobą, jednak najbardziej rozpowszechnioną była taka, gdzie kciuk prawej ręki uderzał w najkrótszą strunę, a palec wskazujący lewej ręki w następną najkrótszą strunę. Palce były 'przeplatane' co oznaczało, że każda struna była uderzana przez przypisany do niej palec.
Melodia i akompaniament stale sobie towarzyszyły, a grający pomimo poruszania się po wąskim zakresie dźwięków tworzył muzykę ciąglę się zmieniającą. Granie na kantele nie polegało na graniu utworów. Raczej było czymś w rodzaju płynącej muzyki, która zmieniała się i była oparta głównie na improwizacji.
W latach 50tych dwudziestego wieku, niewielu zostało muzyków grających na 5-cio strunowym kantele. Jednakże, instrument powrócił do łask na początku lat osiemdziesiątych, kiedy został instrumentem szkolnym. A jeśli chcemy usłyszeć dźwięki magicznego instrumentu stworzonego przez Väinämöinena warto zapoznać się z twórczością następujących wykonawców:
- Loituma: kwartet, w którego skład wchodzą Sari Kauranen, Timo Väänänen, Anita Lehtola i Hanni-Mari Verdecia. Nagrali takie albumy jak 'In the Moonlight' i 'Things of Beauty'. Więcej o zespole w artykule o fińskim folku.
- Minna Raskinen: gra na 36-cio strunowym koncertowym kantele. Nagrała płytę p.t. Paljastuksia/Revelations.
- Timo Väänänen: członek zespołu Loituma. Sam nagrał dwa albumy: 'Viileri' i 'Matka'.
Strona Timo Väänänena
|
 fot. Ilari Ikävalko /Wikimedia Commons / cc-by-sa
|
Na podstawie Virtual Finland.
Ciekawe linki:
|
Kompendium 
Forum
Linki
Pogoda w Finlandii
Typowanie skoków
Słownik polsko-fiński
