kFINtesencja tego, co fińskie - strona o Finlandii i języku fińskim

Przedstawiamy poniżej pracę licencjacką zatytułowaną "Regiony turystyczne Finlandii" napisaną przez Agatę Wiaterek. Praca została obroniona w 2007 roku w Wyższej Szkole Gospodarki w Bydgoszczy.

Celem autorki nie było napisanie pracy będącej typowym przewodnikiem turystycznym, opatrzonym zdjęciami miejsc wartych odwiedzenia. Praca jest przede wszystkim materiałem traktującym o regionalizacji turystycznej Finlandii, dlatego zwykłego czytelnika razić może brak zdjęć i "naukowy" styl tekstu, ale takie jest zamierzenie autorki poniższej pracy.

szpieg

Spis treści:

• Wstęp
• Wiadomości ogólne
  • Uwarunkowania geograficzne
  • Historia ziem fińskich
  • Ludność Finlandii i jej wyjątkowość

   

• Regiony Finlandii
• Charakterystyka regionów turystycznych Finlandii
• Rozwój fińskiej turystyki
• Podsumowanie
• Literatura

Wstęp

We wstępie najobszerniejszej monografii dotyczącej geografii Finlandii, która ukazała się w języku polskim, W. Walczak napisał: „Otóż są kraje, których specyfikę trudno obcemu zrozumieć bez poznania osobowości i charakteru ich obywateli, historii, zawiłych często stosunków politycznych i społecznych, narodowej kultury, a nawet panujących zwyczajów, uprzedzeń i upodobań. (...) Ponadto niewielki naród fiński kształtowały tak odrębne od naszych zarówno warunki historyczno – polityczne, jak i środowisko geograficzne (...)” (1973, s. 5).

Jeśli uprzytomnimy sobie, że jeziora, lasy, moczary i tundra stanowią 85% powierzchni Finlandii oraz że kraj ten istnieje na mapie świata dopiero od 1917 roku, mimo woli rodzi się pytanie, gdzie jest tu miejsce dla współczesnego człowieka, w jaki sposób zaspokajane są wymogi kulturalne i cywilizacyjne tego narodu oraz co może stanowić czynnik przyciągający tutaj turystę.

Niniejsza praca stanowi próbę ukazania niezwykłości Finlandii poprzez pryzmat jej ogromnych walorów przyrodniczych i kulturowych, które stają się jednocześnie walorami turystycznymi. Skupiając się na charakterystyce przede wszystkim środowiska przyrodniczego i uwarunkowań kulturowych na płaszczyźnie poszczególnych regionów Finlandii, postaram się zilustrować wyjątkowy charakter i jednocześnie potencjał turystyczny tego kraju, na który składają się walory naturalne i antropogeniczne.

Rozważania swoje opieram w dużej mierze na materiałach udostępnianych przez Fińską Izbę Turystyki Matkailun Edistämiskeskus, na literaturze fińskojęzycznej oraz na nielicznych, niestety, pozycjach literatury polskiej, dotyczącej turystyki, geografii i kultury Finlandii. Czerpię także z własnych obserwacji kraju i kultury fińskiej, której miałam okazję doświadczyć podczas pięciomiesięcznego pobytu w Helsinkach oraz czteroletniej nauki języka fińskiego, który jest jednocześnie ogromnym przekaźnikiem specyficznego charakteru tego narodu.

Finlandia to kraj, do którego chcę zawsze wracać, który niesie ze sobą nie tylko atrakcje turystyczne, ale również specyficzny rodzaj przeżycia i doświadczenia kulturowego, zapadającego głęboko w pamięci odwiedzających ją turystów. Na kolejnych stronach pragnę zilustrować tę wyjątkowość na przestrzeni regionów turystycznych Finlandii, gdyż w każdym z nich przejawia się ona w bardzo wyraźny sposób. Tym samym zapraszam do zapoznania się z egzotyką Północy, która przepełnia krainę tysiąca jezior, białych nocy, śniegu i mrozu, sauny i Świętego Mikołaja. Zapraszam do poznania Finlandii: tervetuloa tutustumaan Suomeen.

1. Wiadomości ogólne

Wyjątkowość Finlandii drzemie już w samej nazwie tego kraju. Finowie nazywają swoją ojczyznę Suomi, podczas gdy cały świat określa ją mianem Finlandii. W języku francuskim „fin” oznacza „koniec”, „lande” natomiast „ziemię”. Stąd nasuwa się skojarzenie z pojęciem „fin de lande”, z „końcem świata, ziemi”. Przez niektórych Suomi nazywana jest faktycznie „ostatnim pustkowiem Europy” (Vuoristo, Vesterinen 2001, s. 29).

W nazwie tej drzemie jednak również inne znaczenie. Otóż „suo” po fińsku oznacza „bagno”, tym samym Suomi przetłumaczyć można by jako „Bagnistą Krainę”, a „suomalainen” (po fińsku „Fin”,'), jako „mieszkańca bagnistej ziemi”. Co ciekawe, pierwsi Rzymianie nazwali te ziemie Fennia, a w języku angielskim „fen” („bagna”) jest terminem używanym na określenie mokradeł we wschodniej Anglii (Bewer i Harding 2004, s. 13).

Uważam jednak, że obie nazwy są adekwatne. Finlandia jest w istocie „końcem świata”, jednym z niewielu miejsc Europy, w którym zachowała się nadal dziewicza przyroda, zaskakująca swoją dzikością i czystością. Składają się na nią dziesiątki tysięcy jezior i wysp, nieprzebyte lasy, bagna i torfowiska, którym to Finlandia zawdzięcza również swoją rdzenną nazwę Suomi.

W pierwszej części pracy świadomie pragnę poświęcić tak wiele miejsca charakterystyce geograficznych i kulturalnych uwarunkowań Finlandii. Pomogą one zrozumieć specyfikę tego kraju, która stanowi sama w sobie atrakcję turystyczną. Jednocześnie klimat i przyroda Północy mają ogromne znaczenie dla kształtowania się kultury jej mieszkańców, ich sposobu i stylu życia oraz ich charakteru. Czynniki przyrodnicze i kulturowe przeplatają się tu ze sobą, stając się esencją skandynawskiej egzotyki.

1.1. Uwarunkowania geograficzne

Finlandia leży w północnej części Europy, pomiędzy 60 a 70˚ szerokości geograficznej północnej. Zajmuje powierzchnię 338,144 km2, co czyni ją siódmym państwem w Europie pod względem wielkości (po Rosji, Ukrainie, Francji, Hiszpanii, Szwecji i Niemcach). Kształt kraju jest podłużny, wyciągnięty w kierunku południkowym na przestrzeni 1157 km, o szerokości dochodzącej na południu do 542 km. Swym północnym krańcem Finlandia sięga niemal Morza Arktycznego, oddzielona od niego pasem pobrzeża na pograniczu rosyjsko – norweskim. Około 2/3 granicy zachodniej stanowi Zatoka Botnicka, natomiast południową w całości Zatoka Fińska.

Lądowa granica ze Szwecją wynosi 536 km i biegnie przeważnie wzdłuż rzek i jezior, z Norwegią 749 km, a z Rosją równa się mniej więcej sumie obu poprzednich. Najbardziej na północ wysunięta jest gmina Utsjoki w Laponii, na południe wysepka Bogskär Föglö w Zatoce Fińskiej. Natomiast najbardziej na wschód leży jezioro Virma w gminie Ilomantsi, a na zachód miejscowość Märket, w gminie Eckerö na Wyspach Alandzkich, stanowiących największy w Europie archipelag, zamieszkany w większości przez ludność szwedzkojęzyczną (Cieślak 1983, s. 8).

Położenie polityczne Finlandii

Miliony lat temu był to zapewne potężny masyw górski – część dawnego lądu Europy, który został prawie całkowicie zrównany do falistej powierzchni o wysokości 50 – 100 m n.p.m. na pobrzeżach, 200 – 300 m w głębi kraju. Jedynie na północy zachowały się wyższe, kwarcytowe pagórki (tzw. tunturti) o bezleśnych płaskich wierzchołkach, osiągające 500 – 700 m. Najwyżej z nich, bo na wysokość 1324 m, wznosi się Haltiatunturi, stanowiąc tym samym najwyższe wzniesienie kraju.

Finlandia jest krajem nizinnym o rzeźbie ukształtowanej w dużym stopniu w wyniku działalności lodowca. Trzecia część terytorium leży poniżej 100 m n.p.m., około 2/3 nie dochodzi do 200 m, a zaledwie 1/10 przekracza 300 m wysokości. Jednakże nie oznacza to monotonnego krajobrazu, ale rzeźbę urozmaiconą, bogatą, złożoną z drobnych form. Około 10 tys. lat temu, gdy roztapiały się wielkie połacie lodowców, woda i potężne masy przesuwającego się lodu ukształtowały charakterystyczną rzeźbę kraju.

„Epoka lodowa w największym stopniu zdecydowała o rzeźbie i krajobrazach współczesnej Finlandii. Ogromna masa lądolodu wypreparowała wszystkie mniej odporne części podłoża, wyżłobiła przeliczne, zwykle stromościenne doliny, zajęte później przez jeziora i rzeki, charakterystyczne barańce i inne drobne formy terenu” (Drucka 1969, s. 10). Cofający się lądolód pozostawił długie grzędy pagórków morenowych, a także rozległe obszary niewielkich, chaotycznie rozrzuconych moren dennych, drumlinów, ozów, wąskich wałów wysokości 10 – 15 m, które równolegle do kierunku dawnego ruchu lodowca, wężową linią przecinają dziesiątki kilometrów bagien, torfowisk i jezior.

Kolejnym skutkiem działalności lodowca, odciskającym swoje piętno na krajobrazie Finlandii, jest malownicze wybrzeże szkierowe. Charakteryzuje się ono występowaniem tysięcy małych, często skalistych wysepek. Powodem ich powstawania są powolne ruchy epejrogeniczne, wypiętrzające wciąż Tarczę Fennoskandzką. Rozpoczęły się one wraz z topnieniem lądolodu skandynawskiego, który wcześniej swoim ciężarem wgniatał sztywne magmowe skały prekambryjskiego podłoża w półplastyczną astenosferę. Mimo że lądolód całkowicie wycofał się z terytorium obecnej Skandynawii około 7 tysięcy lat temu, wypiętrzanie trwa nadal. „Najsilniejsze wypiętrzenie obserwuje się obecnie w północnej części Zatoki Botnickiej, gdzie dochodzi ono do 0,5 cm rocznie” (Czeppe, Flis i Mochnacki 1969, s. 65,'), więc właśnie w Finlandii.

„Pozostałością okresu lodowcowego jest ogromna ilość jezior, zwłaszcza na Pojezierzu Fińskim i wschodnim skłonie masywu. (...) Jeziora są połączone rzekami i kanałami. Rzeki płyną młodymi dolinami o niewyrównanym profilu podłużnym z progami i wodospadami” (Mityk 1978, s. 61). Całkowitą liczbę jezior szacuje się na ponad 188,000, a łączna ich liczba zajmuje 9,4% powierzchni kraju. Zespół jezior Saimaa, w południowo – wschodniej części Finlandii zajmuje powierzchnię 4400 km2. Cała środkowo – i południowo – wschodnia Finlandia stanowi swego rodzaju plątaninę wody i lądu.

Rynny jeziorne, wyciągnięte z północnego zachodu na południowy wschód i na południe, usiane wysepkami, posiadają niezwykle rozczłonkowane wybrzeża i bardzo zmienną szerokość. Liczne odgałęzienia wcinają się w każdy zakątek kraju. Połączone rzekami i kanałami, tworzą jeden z największych w Europie systemu dróg wodnych, zwanych „srebrnym szlakiem fińskim”. Głębokości jezior są przeważnie małe: 5 do 20 m. Najgłębsze jezioro, Wielka Kalla (900 km2,'), ma 102 m głębokości, Pääijänne 93 m, Saimaa 82 m, natomiast położone na północy Inari (1386 km2,'), zajmujące tektoniczne zapadlisko, osiąga głębokość do 60 m. Ogólna długość wszystkich rzek Finlandii wynosi 42 800 km.

„Rzeki, przepływające z jednego jeziora do drugiego, napotykają na swej drodze przeszkody w postaci wzniesionego podłoża skalnego. Tworzą one liczne wodospady (...)” (Czeppe, Flis i Mochnacki 1969, s. 65). Największy z nich, wodospad Imatra o wysokości 18,4m, znajduje się na rzece Vuoksi, wypływającej z jeziora Saimaa. Najbardziej zasobne w wodę są rzeki wpadające do północnego krańca Zatoki Botnickiej: Oulu, Kemi i Tornio. Inne ważniejsze to: Muoniojoki, Vuoksijoki, Kymijoki i Kokemäenjoki. Liczne zagłębienia, trudno przepuszczalne, gliniaste i skalne podłoże na południu, a wieczna zmarzlina na północy, sprawiają, że dużą część powierzchni kraju zajmują bagna, torfowiska i błota.

W Finlandii nie ma ani jednego punktu znajdującego się dalej niż 300 km od morza, co ma ogromny wpływ na klimat kraju. Kształtuje się on z jednej strony pod wpływem Bałtyku i stosunkowo ciepłych, wilgotnych mas powietrza znad Atlantyku; z drugiej pod wpływem zimnych mas powietrza arktycznego oraz chłodnych zimą, a upalnych latem kontynentalnych mas powietrza znad Europy Wschodniej. Mimo dużego wysunięcia na północ, klimat Finlandii jest umiarkowanie chłodny o cechach morskich na południowym wschodzie, a lądowych na wschodzie i północy.

Zima jest chłodna, sucha i trwa długo, od listopada do marca, a na północy, gdzie śnieg może zalegać nawet w czerwcu, jeszcze dłużej. Pokrywa śnieżna jest gruba, a wiatry i mgły są charakterystyczne dla wszystkich pór roku. Wiosna jest krótka i gwałtowna i bezpośrednio po niej rozpoczyna się krótkie, ale ciepłe lato. Liczne jeziora wpływają na obniżenie temperatur letnich, a jesienią oddają pobrane ciepło, wyrównując w ten sposób temperaturę roczną. Średnie temperatury najzimniejszego miesiąca – lutego, zmieniają się stopniowo: od -4˚C na Wyspach Alandzkich i -5˚C na południu, do -14˚C na północy.

Najniższą temperaturę, -54˚C, zanotowano w Laponii. Natomiast średnia temperatura lipca ma mniejszą rozpiętość: od +16˚C na południowym zachodzie do +12˚C na dalekiej północy, przy absolutnym maksimum +36˚C (Drucka 1969, s. 23). W ciągu ostatnich 200 lat zaobserwowano jednak znaczne ocieplenie klimatu.

„W związku z surowymi warunkami klimatycznymi na północy występuje roślinność tundrowa z zaroślami krzewiastej brzozy, która stopniowo przechodzi ku południowi w lasy tajgi europejskiej, a na południu w strefę lasów mieszanych z udziałem sosny, olszy, lipy, wiązu i dębu” (Mityk 1978, s. 61). Lasy zajmują 69% powierzchni kraju, co stanowi największy odsetek w Europie. Otaczają one murem urozmaicone brzegi jezior i nie cofają się nawet przed gwałtownie rozbudowującą się stolicą, Helsinkami, łącząc z nią w naturalny sposób, nie pozbawiając jej swoistego fińskiego charakteru. Na południu i zachodzie drzewa iglaste tolerują sąsiedztwo dębów, lip, jesionów, wiązów, klonów i brzóz. Około 55% lasów zajmuje sosna, 30% świerk, 14% brzoza, pozostały 1% stanowią bardzo cenne gatunki drzew liściastych.

Wśród fińskich lasów i moczarów nie brakuje zwierzyny. Do najbardziej charakterystycznych gatunków, zamieszkujących Finlandię, należy łoś. Lasy fińskie zamieszkuje także spora ilość wilków. Symbolem Finlandii jest także renifer - jedyny gatunek jelenia oswojony przez człowieka. Właściciele stad reniferów, żyjący na północy Lapończycy, nie troszczą się zazwyczaj o stada i zostawiają je na pastwiskach zarówno w lecie, jak i w zimie. Renifery odbywają bezustanne wędrówki w poszukiwaniu obfitych pastwisk. Raz do roku renifery docierają do morza lub zatoki, by napić się słonej wody, która podobno jest niezbędna dla ich zdrowia.

Leming

Północne położenie Finlandii wiąże się z występowaniem ciekawych zjawisk geograficznych na jej terenie, które można zaobserwować zarówno latem, jak i zimą. W czerwcu, nawet w położonych na południowym wybrzeżu Helsinkach, panują "białe noce". Dzień trwa wówczas 19 godzin, ale nawet o północy jest jasno, gdyż słońce, zaraz po schowaniu się za horyzontem, po niedługim czasie znowu wschodzi. W tym samym czasie na północy słońce w ogóle nie znika za horyzontem. Na kole polarnym - 8 km na północ od Rovaniemi- zjawisko to można obserwować od 6 czerwca do 5 lipca. Dalej na północ, u granic norweskich, dzień niezachodzącego słońca trwa od 17 maja do 27 lipca, a więc 72 doby. Zimą natomiast następuje zjawisko odwrotne i zapada kaamos – okres nieustających ciemności.
W Helsinkach dzień jest krótki i mroczny, za kołem podbiegunowym przed świętami Bożego Narodzenia zapada noc polarna, która w północnej części kraju trwa 51 dni (od 26 listopada do 15 stycznia). Noce północy rozświetlane są często przez zorze polarne (po fińsku: revontulet,'), zwane inaczej „światłami północy”. Zjawisko ma postać zielonobiałej poświaty, rozpostartej na niebie jak kurtyna od wschodu do zachodu na przestrzeni tysięcy kilometrów.

1.2. Historia ziem fińskich

Rozpoczynając rozdział dotyczący historii narodu fińskiego, pragnę przytoczyć słowa S. Bełzy, wykorzystane przez J. Fonkowicza w pracy pt. „O czym śpiewa kantele” (1976, s. 186 – 187): "Trzeba zaiste bujnej fantazji ludu, tej, jak powiada poeta, dziwnej czarodziejki (...,'), aby na tle szarej rzeczywistości stanowiącej warunki bytu Finlandii osnuć przędzę o podobnej tęczy kolorach, trzeba sporej dozy filozofii życiowej, nie zazdroszczącej nigdy niczego i marne okruchy szczęścia uważającej za szczęście samo, aby nie łamać rąk w niemęskiej rozpaczy w położeniu, w którym niejednym ręce opadłyby bezsilnie i poprzestając na tym, co się ma, jeszcze położenie własne uważać za fortunniejsze od doli innych". Podobnie jak opisane wyżej warunki naturalne, tak i wydarzenia historyczne nie rozpieszczały Finów. Fińska ziemia przez setki lat swojej historii stawała się areną krwawych walk i przechodziła na zmianę z rąk szwedzkich do rosyjskich. Finowie, mimo że samodzielne państwo utworzyli dopiero w 1917 roku, nie utracili swojej tożsamości narodowej i kulturowej indywidualności.

Istniały dwa okresy zasiedlania obecnej ziemi Finlandii. Pierwszy nastąpił około 10 tys. lat temu, kiedy na ziemie te przybyli Lappowie, przodkowie dzisiejszych Lapończyków, ludu Saame. „Było to, i w pewnym sensie pozostało do dziś, plemię koczowników, zaprawione do życia w niezwykle trudnych warunkach klimatycznych, trudniące się myślistwem” (Baranowski 1978, s. 7). Następnie, na początku naszej ery na terenach obecnej Finlandii pojawiły się ludy ugrofińskie, do których, oprócz Finów, należą także Estończycy i Węgrzy. Nie ma jednoznacznej hipotezy, skąd ludy te pochodzą. Przyjmuje się, że „przodkami Finów były pierwotne plemiona, zamieszkujące obszar obecnej centralnej Rosji, które ruszyły w dwóch kierunkach. Jedna grupa udała się na południe, docierając na teren dzisiejszych Węgier, a druga na zachód, w stronę Bałtyku, gdzie zetknęła się z Germanami i Słowianami” (Brewer i Harding 2004, s. 2). Podobno do dzisiejszego dnia na Uralu żyją małe grupy pierwotnych Finów. Od początku naszej ery aż do około XVIII wieku trwała ekspansja osadnictwa fińskiego i stopniowe spychanie Lapończyków na północ lub ich asymilacja.

Do połowy XVI wieku „zaludnione były wtedy tylko wybrzeża i południowa część kraju, mniej więcej po 62˚ szerokości geograficznej północnej” (Walczak 1973, s. 200). Finowie stopniowo i niespiesznie posuwali się na północ. Tamtejsze ziemie charakteryzowały się surowością klimatu, porastały je dziewicze jeszcze i nieprzebyte lasy, obszary zupełnie niezagospodarowane i niezamieszkane. Ludność lapońska ustępowała Finom, emigrując częściowo do Szwecji, gdzie znajdowały się lepsze warunki dla hodowli reniferów lub asymilując się z Finami, wybierając bardziej osiadły tryb życia.

„Z pierwszym okresem ekspansji osadnictwa fińskiego pokrywała się w czasie kolonizacja szwedzka na południowych i zachodnich wybrzeżach Finlandii” (Walczak 1973, s. 202). W 1155 roku szwedzki król Eryk podjął krucjatę przeciw pogańskiej wciąż Finlandii, chociaż jego głównym celem było uzyskanie kontroli nad szlakami handlowymi, łączącymi zachód ze wschodem. Tym samym rozpoczął się napływ szwedzkich osadników, a wraz z nimi przyszło chrześcijaństwo i ziemie te stały się częścią królestwa szwedzkiego. Zachodnia część ziem fińskich skłaniała się ku Szwecji, natomiast wschodnia, zwłaszcza Karelia, ku państwu ruskiemu (Brewer i Harding 2004, s. 3). Położenie Finlandii pomiędzy Szwecją i Rosją sprawiało, że ziemie te były punktem spornym lub kartą przetargową w polityce obu mocarstw. Finowie częściej jednak opowiadali się po stronie swoich skandynawskich sąsiadów, walcząc z Rosjanami pod szwedzką flagą. Setki lat historii poprzeplatane były drobnymi buntami ludności fińskiej, która nigdy nie była zdolna do utworzenia własnego, samodzielnego państwa, całkowicie podlegając władzy szwedzkiego lub rosyjskiego mocarstwa.

Do ważniejszych wydarzeń w historii Finlandii należy m.in. utworzenie Uniwersytetu w Turku w 1640 roku, który przyczynił się do wzrostu znaczenia oświaty i nauki na fińskich ziemiach. Parę lat później został wydrukowany, w utworzonej przy uniwersytecie drukarni, pierwszy tekst w języku fińskim: biblia, przełożona częściowo już 100 lat wcześniej przez Mikaela Agricolę. Koniec wieku XVII naznaczony był ogromną klęską głodu, w wyniku której zmarła prawie 1/3 ludności Finlandii. Głównym pożywieniem był wówczas chleb z łyka sosen. Kolejne 100 lat upłynęło pod znakiem szwedzko – rosyjskich sporów, w których ziemie fińskie stanowiły kartę przetargową. Przełom nastąpił w roku 1743, kiedy między Rosją i Szwecją nastąpiło zawarcie traktatu pokojowego w Turku, zgodnie z którym Szwecja odstąpiła Rosji znaczną część wschodnich terenów Finlandii. Wywołało to niezadowolenie Finów z polityki Szwecji, która najwyraźniej ignorowała fińskie interesy. W wyniku tego aktu nastąpił wzrost tendencji separatystycznych, które przypieczętowało wyrzeczenie się przez Szwecję fińskich ziem w 1809 roku, po przegranej wojnie z Rosją. Utworzone zostało wówczas Wielkie Księstwo Fińskie, połączone z Rosją unią personalną.

W tym okresie nastąpił ogromny wzrost fińskiej świadomości narodowej. Ludność fińska, mimo setek lat spędzonych pod obcą władzą, nie utraciła swojej tożsamości i indywidualności, która opierała się w dużym stopniu na całkowitej odmienności językowej i kulturowej. „W 1820 roku A. I. Radisson po raz pierwszy opowiedział się za niepodległością Finlandii, wypowiadając słowa: „nie jesteśmy Szwedami, nie staniemy się Rosjanami, więc pozwólcie nam być Finami”” (Brewer i Harding 2004, s. 4). W 1812 roku przeniesiono stolicę z Turku do Helsinek, gdzie wkrótce powstał również uniwersytet. Ogromne znaczenie dla rozwoju „fińskości” miało również zezwolenie cara na powszechne używanie języka fińskiego. Nastąpił rozkwit literatury fińskiej, a gdy w 1835 roku Elias Lönnrot opublikował „Kalevalę”, uważaną obecnie za fińską epopeję narodową, w społeczeństwie nastąpił rozłam na „fennomanów” i „szwedomanów”.

pomnik Aleksandra II

Dopiero w roku 1917, dnia 6 grudnia, Finlandia proklamowała niepodległą republikę. Dzień ten obchodzony jest dziś jako święto narodowe Finlandii. Od tego czasu minie w tym roku dokładnie 100 lat, a rozwój kraju, który nastąpił w tym okresie, wzbudza powszechny podziw i uznanie. Należy zwrócić uwagę, że w ciągu tych lat Finlandią wstrząsnęły kolejne ciężkie wydarzenia historyczne: wojna domowa w 1918 roku, wojna zimowa – konflikt ze Związkiem Radzieckim w latach 1939 – 1940, w wyniku którego Finlandia utraciła część Karelii, następnie wieloletnia normalizacja stosunków z Rosją oraz problemy gospodarcze w latach 90. W roku 1995 Finlandia wstąpiła do Unii Europejskiej, a w 2002 przyjęła europejską walutę euro.

„Tak więc odwróciła się karta historii. Po długich stuleciach ciężkich zmagań z surową przyrodą, po gorzkich doświadczeniach historii dawnej i najnowszej, po klęskach i upadkach dzielny naród fiński stanął w końcu mocno na własnych nogach. Osiągnął wreszcie to, co jeszcze przed stu laty wydawało się nierealne, o czym nie śmieli marzyć najświetniejsi synowie tego kraju – dostatek i zamożność, uznanie i szacunek obcych. Czyż może być większy skarb dla niewielkiego i ubogiego narodu, zwanego ongiś „smutnym pasierbem złej natury”?” (Fonkowicz 1976, s. 199). Według badań ONZ (Brewer i Harding 2004, s. 7,'), Finlandia zajmuje piąte miejsce na świecie pod względem jakości życia, biorąc pod uwagę stopę życiową mieszkańców. Kraj ten wstąpił w nowe tysiąclecie z ogromnym poczuciem niezależności, ekonomiczną siłą i wielkimi perspektywami rozwojowymi, na które patrzy z podziwem cała Europa i świat.

1.3. Ludność Finlandii i jej wyjątkowość

Finlandia zamieszkana jest obecnie przez 5,2 miliona mieszkańców, co daje średnio tylko 17 osób na 1 km2. 92% tego kraju zamieszkują Finowie, a 7% stanowi ludność szwedzkiego pochodzenia, tzw. suomenruotsalaiset, czyli szwedo – finowie, władający językiem szwedzkim. Do pozostałego 1% mieszkańców Finlandii należą obcokrajowcy, a także lud Saame, Lapończycy, których liczba wynosi obecnie około 6,500 osób. Największe miasta Finlandii to kolejno: Helsinki (560 tys. mieszkańców,'), Espoo (221 tys.,'), Tampere (199 tys.,'), Vantaa (182 tys.,'), Turku (174 tys.) i Oulu (124 tys.). Ponad połowa Finów żyje w trzech prowincjach południowo – zachodnich: w regionie Helsinek, Turku i Tampere, stanowiących 15% łącznej powierzchni kraju. Wiele ziem fińskich jest zupełnie niezamieszkana przez człowieka. Kraj ten, większy od Polski, zamieszkany jest przez nieliczny naród, a ludzie oddzieleni są tu od siebie ogromnymi często odległościami. Po dzień dzisiejszy wioski składające się z kilku domów nie są w Finlandii rzadkością.

Życie Finów, jak nigdzie indziej w Europie, zdominowane jest przez przestrzeń i specyficzny charakter północnej przyrody, w której wychowują się od setek lat, która jest dla nich domem: matką, obdarzającą skarbami i miłością, a także ojcem, wychowującym i uczącym męstwa i dorosłości. Ciemności zimy czynią Finów surowymi ludźmi, odległości, które ich dzielą sprawiają, że stają się oni zamknięci w sobie, mrozy i śniegi uczą respektu i szacunku dla przyrody i drugiego człowieka. Jednocześnie piękne słońce białych nocy sprawia, że potrafią cieszyć się nim pełną piersią, dostrzegają w nim i w życiu piękno i wartości, wytrwale kroczą swoją drogą, nieugięci i pełni wytrwałości, optymizmu i pracowitości, będącej warunkiem przetrwania w tak nieprzyjaznych warunkach geograficznych, podczas tak trudnych historycznych prób. Wszystkie te cechy zamykają się w jednym fińskim słowie „sisu”, które nie ma swojego ekwiwalentu w innych językach. Stało się ono pewnym symbolem „fińskości” i jest każdemu Finowi bardzo bliskie.

Jak pisze J. Fonkowicz: „Powszechnie panuje przekonanie, że to właśnie sisu pozwoliło Finom przetrwać przeciwności losu, ciężkie próby historii i znosić twarde warunki otoczenia” (1976, s. 43). „Sisu” przetłumaczyć można jako wytrwałość, upór, pracowitość, zawziętość, nie można jednak zamknąć jego znaczenia wyłącznie w jednym słowie. „(...)Obszerny słownik rosyjski próbuje oddać jego treść używając aż pięciu określeń, takich jak upór, wytrzymałość, odwaga zapalczywość i charakter” (Fonkowicz 1976, s. 43). Uważam, że należy rozumieć „sisu” jako zespół cech charakteru, będących łącznie wielką siłą moralną charakteryzującą Finów. To właśnie „Sisu” stanowi, według mnie, klucz do rozumienia „fińskości”.

Sauna

W obecnych czasach w Finlandii sauna jest ogromnie ważna z punktu widzenia zdrowotnego. Stanowi ona także miejsce spotkań Finów, ze względu na dużą ilość saun publicznych, z których korzystają mieszkańcy. Co ciekawe, Finowie chodzą do sauny nago i, normalnie zamknięci w sobie i małomówni, podczas „wieczorów saunowych” („saunailta”,'), stają się rozmowni i otwarci, swobodnie konwersując ze sobą i ni""""""e wstydząc się swojej nagości.

Rozważając kulturę i,'); sposób bycia Finów, nie sposób nie wspomnieć o specyfice fińskiej kuchni, która posiada swoje bardzo charakterystyczne cechy, zaskakujące często turystów. Otóż w Finlandii spożywa się mleko słodkie i kwaśnie właściwie do każdego posiłku, a w każdej restauracji, barze, czy kawiarni można dostać kefiry, jogurty i koktajle mleczne. Oprócz mleka bardzo charakterystycznym napojem jest kawa. Podobno Finowie wypijają średnio około ośmiu kaw dziennie, a statystyka ta obejmuje również dzieci. Nie są to jednak kawy tak mocne, jak w Polsce, towarzyszą jednak Finom na przestrzeni całego dnia. Najczęściej spożywane są z mlekiem i cukrem. Warto także wspomnieć, jako ciekawostkę, że Lapończycy piją kawę z solą.

Tradycyjną formą serwowania posiłków w restauracjach o każdym niemal standardzie jest tzw. szwedzki stół, po fińsku „voileipäpöytä”. Jest to bardzo charakterystyczna forma serwowania śniadań i obiadów w całej Finlandii, przy czym należy zaznaczyć także, że obiady spożywa się tam około godziny 11, najpóźniej do godziny 14, kiedy to restauracje kończą często ich serwowanie. Podaje się różne gatunki ryb, przyrządzone w różny sposób. Często są to łososie lub śledzie. Do wyjątkowych dań należy tzw. kalakukko. Jest to rodzaj pieroga wypełnionego mięsno – rybną pastą. Sprzedaje się także muikku, małe smażone rybki, które na pierwszy rzut oka przypominają frytki i często są właśnie traktowane jako „szybka przekąska”. Do dań, które warto spróbować w Finlandii należy także poronpaisti, czyli pieczeń z renifera.

Na wzmiankę zasługuje także język fiński, podobnie jak wiele innych elementów kultury fińskiej, wyjątkowy na skalę Europy. W Finlandii zachowała się dwujęzyczność: językiem urzędowym jest zarówno język fiński, jak i szwedzki. Jednak obecnie niewielu Finów włada biegle językiem szwedzkim, a konieczność jego nauki w szkole traktowana jest jako przymus. Język fiński natomiast jest wyrazistym dowodem na odrębność Finlandii w stosunku do jej sąsiadów. Należy on do grupy języków ugrofińskich, podobnie jak estoński i węgierski. Nie jest on w żaden sposób spokrewniony z językami indoeuropejskimi, aczkolwiek charakteryzuje się wieloma zapożyczeniami z języków bałtyckich i germańskich, wywodzącymi się z historycznej bliskości tych państw. Podobno lingwiści zauważyli nawet podobieństwa między gramatyką fińską a koreańską (Brewer i Harding 2004, s. 22).

W języku fińskim istnieje 15 przypadków odmiany rzeczownika, co jest liczbą rekordową. Przez przypadki odmienia się także słowo „nie” oraz różne modyfikacje czasownika. Nie ma w języku fińskim słowa „proszę”, nie ma też czasu przyszłego i przyimków, które wyrażane są za pomocą różnych form przypadków i dołączane na końcu wyrazów. Dlatego język fiński lubuje się w słowach złożonych i tasiemcowo długich, trudnych do wymówienia dla obcokrajowca, gdyż występuje w nich często wiele dublujących się samogłosek i spółgłosek. Ciekawa jest również frazeologia tego języka. Istnieje w nim mnóstwo określeń, subtelnie i z dużą precyzją oddających różne zjawiska natury, stany przyrody i jej barwy o każdej porze roku. Szczególnie szeroki wachlarz słów określa zimę i towarzyszące jej zjawiska. Samo słowo zima – „talvi”, ma 3 różne odmiany: syystalvi, sydäntalvi i kevättalvi – jako zima wczesna, pełna i końcówka zimy. Z przyrodą związane są także konstrukcje fińskich nazwisk, z których każde właściwie odnosi się do jakiegoś elementu krajobrazu: Nieminen, Alakoski, Laaksonen, czy Kukkamäki. To typowe fińskie nazwiska, które przetłumaczyć można kolejno jako: „Przylądkowy”, „Wodospad”, „Dolinny”, czy „Kwiatowe Wzgórze”. Spotkanie z językiem fińskim stanowi często duże zaskoczenie dla odwiedzających fiński kraj. Finowie władają jednak dość dobrze językiem angielskim i służą otwartością i pomocą przy rozwiązywaniu językowych problemów. O wyjątkowości Finlandii świadczy jeszcze wiele innych jej elementów: od aspektów przyrodniczych, po zwyczajowe i kulturowe. Jej oryginalność i niepowtarzalność widoczne są na każdym kroku i w każdym regionie tego kraju. W kolejnej części pracy skupię się na charakterystyce poszczególnych regionów Finlandii i przedstawieniu ich głównych walorów turystycznych: przyrodniczych oraz antropogenicznych.