kFINtesencja tego, co fińskie - strona o Finlandii i języku fińskim

Z punktu widzenia Finlandii, drugą Wojnę Światową można podzielić na trzy etapy:

• "Wojna Zimowa" (lata 1939-40,'), kiedy to Finlandia walczyła ze Związkiem Radzieckim,
• "Wojnę Kontynuacyjną", kiedy razem z Niemcami Finlandia chciała odzyskać zabrane przez Związek Radziecki ziemie, oraz...
• "Wojna Lapońska" w której to Finlandia walczyła z Niemcami, aby wyprzeć ich wojska z północnej Finlandii.

Wojna Zimowa - 30.11.1939 - 13.3.1940

Próby ZSRR, wymuszenia dzierżawy fińskich terytoriów pogranicznych (które były zresztą najlepiej rozwinięte ekonomicznie) spotkały się z odmową Helsinek. 14 października 1939 roku fińska delegacja zapoznała się w Moskwie z żądaniami przedstawionymi jej przez Stalina, Mołotowa i Potiomkina. Ponieważ Finlandia nie chciała się zgodzić na warunki postawione przez ZSRR, (aby zachować swą neutralność i suwerenność) wojska sowieckie wkroczyły na jej terytorium. Stało się to rankiem 30 listopada, a celem wojsk sowieckich było zajęcie całej Finlandii przed końcem roku i wprowadzenie marionetkowego rządu Terijoki pod przewodnictwem O-W Kuusinena. Jakież było zdziwienie Stalina, kiedy fińscy robotnicy i lewicowcy odmówili współpracy i stanęli zjednoczeni aby bronić kraju, a robotnicza gazeta 'Sosialisti' nazwała wręcz rząd Terijoki azjatyckim żartem. Finlandia praktycznie nie otrzymała żadnego wsparcia ze strony innych krajów. Państwa zachodnie potępiły agresję ZSRR i wykluczyły Związek Radziecki z Ligi Narodów, a państwa skandynawskie ogłosiły swą neutralność odmawiając transportu wojsk alianckich.

Bojąc się najgorszego Finlandia zdecydowała się odesłać jeden ze swoich największych skarbów - dzieci - do Szwecji, aby uniknąć sytuacji kiedy Sowieci zwyciężą i rozpoczną programy eksterminacji...

Patrząc na taki stan rzeczy, nikt nie spodziewał się, że Finlandia - kraj liczący około 3,6 miliona obywateli przetrwa atak takiego mocarstwa jakim było ZSRR. Finowie musieli przeciwstawić armii radzieckiej liczącej około 300 tysięcy piechoty (19 dywizji,'), około 120 tysięcy własnych żołnierzy. Różne źródła podają zupełnie inne liczby, jednak armia radziecka przewyższała armię fińską liczebnością 2,5 krotnie, 3-krotnie jeśli chodzi o arylerię i całkowicie w broni pancernej i lotnictwie.

Jednak mimo tak miażdżącej przewagi Sowieci nie mogli poradzić sobie z fińską armią. Okoliczności które sprzyjały obrońcom to charakter terenu, przewaga strategii, taktyki i wyszkolenia. Rozległe fińskie lasy zapewniały gęstą osłonę i pozwalały na użycie małych oddziałów, którymi Finowie operowali bardzo zręcznie zakładając zasadzki na leśnych drogach. Fiński żołnierz był szkolony w wykorzystaniu terenu. Oddziały były ruchliwe, korzystały z nart i umiały maskować się w śniegu.

Ruch sowieckich kolumn w trundym terenie, po bezdrożach był utrudniony. Dywizje musiały się dzielić i łatwo padały ofiarą ruchliwych oddziałów fińskich. Co więcej Armia Czerwona nie była przygotowana do walk w zimie, zarówno jeśli chodzi o ludzi jak i broń.
Wspomniane kolumny pojazdów były łatwym celem dla Finów, którzy odcinali wroga od posiłków i zaopatrzenia. Rosjanie mając druzgoczącą przewagę liczebną poruszali się wolno i zakładali pozycje obronne najeżone bronią we wszystkich kierunkach. Fińscy żołnierze nazywali je "motti". Większe z nich zaopatrywano z powietrza, a niektóre z nich osaczone przez Finów stawały się kotłami i grobem agresorów.
Rosjanie operowali dywizjami, z których kilka z nich zostało zniszczonych. 163 Dywizja Armii Czerwonej, wpierw całkowicie odcięta, 11 grudnia została całkowicie rozbita. 44 dywizja nie będąc w stanie pomóc 163. dywizji podczas odwrotu została wciągnięta w zasadzkę i 28 grudnia przestała istnieć.

Wiktor Suworow opisuje to wydarzenie w swojej książce "Lodołamacz":
Nacierająca Armia Czerwona nieoczekiwanie wkracza w najeżoną przednią strefę zaporową Finów. Zasadzki czychają na każdym kroku. Leśnym traktem sunie kolumna sowieckich czołgów, piechoty zmotoryzowanej i artylerii. Zejść z drogi nie można: teren jest z obu stron zaminowany. Z przodu most. Saperzy sprawdzają: min nie ma. Pierwsze czołgi ruszają naprzód i natychmiast wylatują w powietrze razem z mostem: ładunki wybuchowe założono w filarach podczas budowy mostu. Wielokilometrowa serpentyna pojazdów musi się zatrzymać.
Teraz przychodzi kolej na ukrytych fińskich snajperów. Strzelają niespiesznie, mierząc tylko w dowódców i komisarzy. Miny uniemożliwiają przeczesanie lasu. Przy każdej próbie zbliżenia się do wysadzonego mostu albo rozbrojenia min na poboczu drogi pada strzał.

44 dywizja piechoty stała zablokowana na trzech równoległych drogach prowadzących do trzech wysadzonych mostów. W ciągu jednego dnia utraciła całą kadrę oficerską. Gdy zapadł zmrok, z dalekiego lasu huknęły moździerze. Co jakiś czas długa seria z kaemu biła po unieruchomionych pojazdach. I znowu cisza. Cała dywizja znalazła się w potrzasku. Gdzieś daleko z przodu Armia Czerwona raz po raz szturmuje "Linię Mannerheima" niemożliwą do zdobycia bez wsparcia ciężkiej artylerii i ton amunicji, zablokowanych pośród pól minowych, wysadzonych mostów i pod obstrzałem fińskich snajperów.

Surowość klimatu odpowiadała zaciętości walczących. Znaleziony przy zabitym krasnoarmiejcu dziennik przedstawia warunki panujące w "motti" 18 dywizji: "zwierzęcy głód, paniczny lęk przed snajperami fińskimi..."

Marszałek Carl Mannerheim

To właśnie w lasach grasowała biała śmierć, czyli snajperzy fińscy w swoich zimowych ubiorach, jeżdżący doskonale na nartach i świetnie obeznani w terenie, mający na rękach sprzymierzeńca - kompasy. Szacuje się, iż Armia Czerwona straciła w czasie pierwszej ofensywy 27,5 tysiąca żołnierzy wobec dziesięciokrotnie mniejszej liczby zabitych i rannych Finów. Finowie zdobyli 80 czołgów, 70 dział (które wspomogły kiepsko uzbrojone oddziały fińskie) i wzięli do niewoli 1600 jeńców. Po tak dotkliwej porażce w pierwszej fazie zmagań na froncie fińskim, wojska sowieckie przeszły pod dowództwo Siemiona Timoszenki. Armia Czerwona została wzmocniona m. in. 24ema dywizjami piechoty, co pozwoliło Rosjanom osiągnąć przewagę trzy do jednego. Kolejna ofensywa rozpoczęła się w lutym 1940 roku, ale już z odmienną taktyką. Mimo tego, iż Rosjanie ponosili wielkie straty, wojska fińskie były zmuszone do odwrotu. 11 lutego Armii Czerwonej udało się przerwać Linię Mannerheima i Finowie byli zmuszeni do ustalenia nowej linii obrony. Fińskiej Armii dawały się we znaki wyczerpanie, kończące się zapasy i brak wyszkolenia rezerwistów w skutek czego marszałek Mannerheim uznał, że długoterminowa obrona nie będzie możliwa. Już 12 marca zostało podpisane pokojowe porozumienie w którym Finlandia została zmuszona do warunków zaproponowanych jesienią 1939 roku. Jedynym pocieszeniem było to, iż Kreml nie zmusił Finów do zawarcia jakiegokolwiek defensywnego przymierza.

Łącznie podczas Wojny Zimowej Finlandia powołała pod broń ok. 600 tysięcy ludzi. ok 25 tysięcy zginęło, a 43,5 tysiąca zostało rannych. Po stronie rosyjskiej straty należy liczyć w setkach tysięcy. Różne źródła podają różne wartości (od 200 do 600 tysięcy).

Wojna Kontynuacyjna - 25.6.1941 - 4.9.1944

Kiedy porozumienie pokojowe zostało podpisane, Finlandia stanęła przed kolejnymi problemami: Co jeśli ZSRR będzie chciało ponownie najechać na Finlandię, więc któż mógłby być jej sprzymierzeńcem?
Państwa Zachodnie były zbyt daleko, a Norwegia i Szwecja były zbyt małe i bały się. Kolejnym logicznym krokiem było zwrócenie się w kierunku Niemiec. Był to wybór mniejszego zła i niestety odejście od idei ścisłej neutralności. Mimo wszystko, Finlandia nie podpisała żadnego oficjalnego traktatu sojuszniczego z Niemcami.
Powodem takiego działania była chęć odzyskania straconych w Wojnie Zimowej ziem, nieufność co do przyszłych intencji ZSRR i nacisk ze strony Niemiec. Tak więc kiedy Niemcy zapoczątkowały operację Barbarossa skierowaną przeciwko Związkowi Radzieckiemu, Finlandia zgodziła się na przemarsz wojsk niemieckich na północy Finlandii. Finowie mimo wszystko nie wypowiedzieli wojny Związkowi Radzieckiemu do czasu aż ten nie zaczął bombardowań 25 czerwca 1941 roku. Dlatego wtedy Finlandia dołączyła do ataku i przez jesień odzyskała stracone ziemie. Jednakże żołnierze fińscy nie przekroczyli granicy z roku 1939 i odmówili ataku na Leningrad.
Marszałek Mannerheim odgrywał znaczącą rolę podczas wojny i był znany z dużej niechęci do współpracy z Niemcami jednak musiał zaakceptować nastałą sytuację.
Po fazie ataku sytuacja na froncie ustabilizowała się i trwało to aż do lata roku 1944.

W roku 1944 stało się oczywiste, że Niemcy przegrywają wojnę, a Finlandia i ZSRR próbowały dojść do porozumienia, jednak bez skutku. Związek Radziecki próbował przekonać Finlandię poprzez tzw. "naloty pokojowe" na Helsinki w lutym 1944 roku, jednak próby te zostały udaremnione dzięki znakomitej obronie przeciwlotniczej.

9 czerwca 1944 roku Armia Radziecka przeszła do ofensywy przeciwko wojskom fińskim (co było zsynchronizowane z atakiem Aliantów w Normandii). Zmasowany atak przełamał linię obrony w Valkeasaari 10 czerwca i front przesunął się do linii Vammelsuu-Taipale. Walki trwały dalej i druga linia obrony została przełamana 14 czerwca. Dużą stratą było zdobycie przez Sowietów miasta Viipuri 20 czerwca.
Oddziałom fińskim udało się powstrzymać ofensywę w Tali-Ihantala gdzie stoczona została bitwa trwająca od 25 czerwca do 6 lipca.
W tym samym czasie Armia Czerwona próbowała bezskutecznie ominąć fińską obronę przekraczając Viipurinlahti (zatoka w Zatoce Fińskiej).
Trzecim głównym punktem, w którym Armia Radziecka próbowała przeprowadzić atak było Vuosalmi (przeprawa na rzece Vuoksi) jednak również tam próba ta okazała się być bezskuteczna.

Pod koniec lata front ustabilizował się, ale Mannerheim zdał sobie sprawę, iż pokój z ZSRR był jedynym wyjściem aby zapobiec takiemu losowi jaki z pewnością czeka Niemcy. 4 września nastąpiło zawieszenie broni. 19 września w Moskwie został podpisany traktat pokojowy na mocy, którego Finlandia straciła znowu odzyskane wcześniej ziemie. Narzucono odszkodowania wojenne w wysokości 300 milionów dolarów w złocie według kursu z 1938 roku. W umowie tej rząd fiński zobowiązał się wydalić lub rozbroić stacjonujące oddziały niemieckie.

Wojna Lapońska - 27.9.1944 - 27.4.1945

Warunki postawione w traktacie pokojowym zostały spełnione w południowej Finlandii, jednak w północnej jej części doszło do konfliktów zbrojnych pomiędzy byłymi sojusznikami. Finlandia tak naprawdę nie chciała walczyć z wycofującymi się oddziałami niemieckimi jednak presja ze strony aliantów (głównie ZSRR) spowodowała, że Finlandia była zmuszona do podjęcia stosownych działań.
Wycofujące się wojska niemieckie stosowały taktykę spalonej ziemi. Niemcy dokonali poważnych zniszczeń w Laponii niszcząc prawie 1000 mostów i 16 tysięcy domostw. Ostatnie oddziały niemieckie opuściły Finlandię 27 kwietnia 1945 roku. W wyniku krótkiej lecz gwałtownej kampanii w Laponii, straty Niemców wyniosły około 10-12 tysięcy zabitych, rannych lub wziętych do niewoli. Straty fińskie to ok. 4 tysiące zabitych, rannych i zaginionych.

Podsumowanie

Niewątpliwie Finlandia odegrała swoistą rolę w Drugiej Wojnie Światowej. Nie poddała się, nie była też okupowana przez swoich wrogów. Ocaliła swoją niepodległość wychodząc z wojny jako jedyny "sojusznik" III Rzeszy bez kapitulacji, co było zasługą marszałka Mannerheima.

Fińskie emblematy

To insygnium umieszczane było na nakryciu głowy podczas Drugiej Wojny Światowej i obecnie jest używane przez Fińskie Wojsko (kokardi). Po Drugiej Wojnie Światowej fińskie wojsko zaczęło używać tego odznaczenia zamiast poprzedniej "Hakaristi" - fińskiej swastyki.

Hakaristi - symbol fińskich sił lotniczych w latach 1918 do 1944/1945. Fińskie siły lotnicze zostały założone 6 marca 1918 roku, kiedy to szwedzki hrabia Erich von Rosen podarował białej armii pierwszy samolot, który miał być używany w walce przeciw czerwonym w fińskiej wojnie domowej. Hrabia von Rosen miał umieszczoną w swoim herbie swastykę, a herb został umieszczony z góry i z dołu skrzydeł samolotu. Ponieważ skrzydła były wykonane z naturalnego płótna swastyka była widziana na białym tle. Kiedy wojna domowa zakończyła się zwycięstwem białych, niebieska swastyka została zaadoptowana jako symbol fińskich sił lotniczych. Należy wziąć pod uwagę to, iż Hakaristi nie ma żadnego związku ze swastyką używaną przez nazistowskie Niemcy.

Fiński Messerschmitt Bf 109 na lotnisku Malmi w Helsinkach, czerwiec 1943

Fiński pistolet maszynowy "Suomi" doskonale się sprawdzał w niskich temperaturach...

Dla zainteresowanych tematem polecam fiński film zatytułowany Talvisota.

Na podstawie artykułów z virtual.finland.fi oraz artykułów Aleksandra Czerwińskiego z pisma "Komandos". (numery 12 '93 i 1,3,4,5 '94)
Wielkie dzięki dla Zbycha Borkowskiego za udostępnienie tychże numerów "Komandosa".