kFINtesencja tego, co fińskie - strona o Finlandii i języku fińskim

Do XVIII w "Kalewala" istniała jedynie w ustnych przekazach w dalekiej Karelii. Pieśni komponowane przez wielu twórców, wiejskich pieśniarzy zebrane zostały dopiero w 1849 roku przez Eliasa Lönnrota. Ostateczne wydanie "Kalewali" składa się z 50 run.

Kim był Elias Lönnrot?

Elias Lönnrot, syn wiejskiego krawca, urodził się 9 kwietnia 1802 w Sammati. Całe szczęście dla Finów i dla nas Lönnrot nie odziedziczył ojcowskiego fachu. Od dziecka uczył się pilnie, o jego chęci do nauki powstały anegdoty. "Wstańcie już! Elias od dawna siedzi na drzewie i czyta" - tak podobno zwykły mawiać matki we wsi, gdy budziły swoje dzieci. W innej historii głodny Elias poprosił o chleb, którego matka nie miała. "Trudno" - stwierdził - "No to sobie poczytam". Uparty i żądny wiedzy chłopak ukończył studia na Uniwersytecie w Turku z tytułem doktora. Na studiach zainteresował się poezją ludową. Gdy w 1827 roku spłonęła ówczesna stolica Finlandii - Turku, przerwano zajęcia akademickie i Elias Lönnrot spędził całą zimę jako guwernant w Zachodniej Finlandii. Wtedy powstał pomysł o wyprawie do Karelii w poszukiwaniu ludowej poezji.

Pierwsza wędrówka odbyła się latem 1828 roku i z niej Lönnrot powrócił z 6000 wersów, przede wszystkim zaklęć i run. Druga rozpoczęła się latem 1832 i z niej pochodzi kolejne 3000 wersów. W 1933 roku osiedlił się w małej wiosce Kajaani, a we wrześniu udał się w następną podróż do Karelii Białomorskiej. Tam miał okazję zetknąć się z żywą i prawdziwą kulturą śpiewanych run. Wtedy też powstała pierwsza wersja "Kalewali", zwana "Pre - Kalewalą". Była ona bardzo bliska pierwotnym pieśniom ludowym. W czasie swej kolejnej podróży w 1834 roku poznał Arhippę Perttunena, który w ciągu dwóch dni wyśpiewał Lönnrotowi 4000 wersów run. I tak na w 1835 roku ukazało się pierwsze wydanie "Kalewali". Dla Lönnrota nie oznaczało to jednak końca jego poszukiwań. W latach 1836 - 1837 Lönnrot podróżował przez wsie Karelii Białomorskiej aż po Laponię. Do 1849 roku pracował nad poszerzeniem "Kalewali". W nowej "Kalewali" Lönnrot odszedł w większym stopniu od tekstów oryginalnych, dodał kolejne runy i zmienił sporą część tekstu.

Przekłady "Kalewali"
"Kalewala" została przetłumaczona na 51 języków, ma zatem najwięcej tłumaczeń ze wszystkich fińskich utworów literackich. Ogólna liczba wszystkich tłumaczeń - różnych wersji, pełnych przekładów i adaptacji wynosi ok. 150. Wśród języków, na które przetłumaczono "Kalewalę" znajdują się takie jak: chiński, esperanto, farerski, fulbe, hebrajski, japoński, suahili, tamilski.

Najwcześniej została ona przetłumaczona na język szwedzki, bo już w roku 1841. Było to, zatem tłumaczenie tzw. "Starej Kalewali". "Nowa Kalewala" po raz pierwszy została przetłumaczona na język niemiecki, w roku 1852.
Pierwsze tłumaczenie "Kalewali" na polski zostało opublikowane w 1958 roku, zaś ostatnie - w 1998 roku i jest to tłumaczenie Jerzego Litwiniuka.

"Kalewala" dawniej i teraz
"Kalewala" wywarła ogromny wpływ na fińską sztukę i kulturę. Obecnie jej znaczenie nie słabnie. Wciąż budzi zainteresowanie i wciąż istnieje w fińskiej kulturze. Na deskach wielu teatrów wystawiana jest "Kalewala", jednak każdy reżyser inaczej odczytuje jej symbolikę i treść.

Począwszy od Sibeliusa, wielu fińskich kompozytorów czerpało z "Kalewali". Inspiracją do napisania przez Aulisa Sallinena opery "Kullervo" są właśnie tragiczne losy bohatera. Zaś współczesny kompozytor Einojuhani Rautavaara odniósł się do historii Sampo. Fiński epos narodowy inspirował również artystów plastyków. Najbardziej znanym ilustratorem "Kalewali" był Akseli Gallen - Kallela.

Akseli Gallen - Kallela

Akseli Gallen - Kallela

"Kalewala" wciąż istnieje we wspóczesnej kulturze, w wielu środkach przekazu - z jej treścią można obecnie zapoznać się również dzięki kartom tarota, grze planszowej czy nawet komiksowi. Symbolika Kalewali stała się inspiracją do tworzenia pięknej biżuterii - Kalevala Koru.

pilkku


na podstawie opracowania Finfo "Kalewala 1835 - 1849 - 1999" oraz wstępu do "Kalewali" w przekładzie Jerzego Litwiniuka